Yaşar Aksoy: İzmir’i sevmeyi bir ömürlük işe dönüştüren adam

Annesinin tarih gezilerinden Paris’te aradığı bir kapı numarasına, Yılmaz Güney’in gerçekleşmeyen filminden Karşıyaka’nın tribün kültürüne uzanan bir hayat… Yaşar Aksoy’un portresi, bir insanın yaşadığı şehre ne kadar çok şey verebileceğini gösteriyor. Güzel İzmir olarak bu emeğin hakkını, kendisiyle aynı şehrin sokaklarını paylaşırken teslim etmek istiyoruz.
Yaşar Aksoy’un hikayesinde bir tarih öğretmeninin defterleri, Paris’te aranan bir kapı numarası, gerçekleşmeyen bir film ve Karşıyaka’daki bir sinema salonundan doğan şiir var. İzmir’e duyduğu sevgi, bu birbirinden farklı yolların hepsinde kendini gösteriyor.

Bu portrede, kitaplarının ve araştırmalarının yanında bir şehre emek vermenin anlamına da bakıyoruz. Kimi zaman bir tanığın hatırası, kimi zaman annesinin açtığı bir yol, kimi zaman da bir sanatçının hayatı üzerinden ilerleyen merakına.

Güzel İzmir olarak bu emeği görünür kılmak, Yaşar Aksoy’u yeni okurlarla buluşturmak ve değerini yaşarken teslim etmek istiyoruz. Cumhur Küçükkahveci’nin Miko’da başlayan dostluğa ilişkin kişisel notu da bu portreye eşlik ediyor.

Annesinin elinden tutarak öğrendiği şehir
Yaşar Aksoy, 1947’de İzmir’de doğdu. Çocukluğunda tarihle kurduğu ilişki, ileride yazacağı kitapların da ilk zeminini oluşturdu. İzmir Dergisi’ne verdiği söyleşide, tarih öğretmeni annesi Zehra Aksoy’un kendisine daha ilkokula başlamadan tarih kitapları okuduğunu anlatıyor. Annesinin öğrencileriyle yaptığı Agora ve Kadifekale gezilerine o da katılıyor. Tarihi, kitap sayfalarıyla birlikte şehrin içinde öğreniyor. Bu ayrıntı, Yaşar Aksoy’un İzmir’e yaklaşımını anlamak için değerli. Çocukken annesinin yanında yürüdüğü yerler, yıllar sonra araştırdığı, yazdığı ve başkalarına anlattığı mekanlara dönüşüyor.

Annesini 1992’de kaybetmesinin ardından bu bağın daha da kuvvetlendiğini söylüyor. İzmir’in sokaklarında annesinin varlığını hissetmesini, bugün kendisiyle özdeşleşen o cümleyle anlatıyor. “İzmir benim annemdir.” Bu sözün arkasında, bir çocuğun ilk tarih gezilerinden yetişkin bir yazarın kent araştırmalarına uzanan kişisel bir hikaye bulunuyor.

İki mühendislik eğitiminin yanına sığan gazetecilik
Yaşar Aksoy’un özgeçmişindeki şaşırtıcı ayrıntılardan biri, iki ayrı mühendislik eğitimi. 1971’de İstanbul Teknik Üniversitesi’nden kimya mühendisliği, 1976’da Ege Üniversitesi’nden endüstri mühendisliği alanında mezun oldu. Üniversite yıllarında ve mesleğini sürdürürken gazetecilikle ilgilendi. Sanat muhabirliği, kültür sanat yöneticiliği, araştırmacılık ve köşe yazarlığı yaptı.

Akşam, Demokrat İzmir, Yeni Asır, Star, Hürriyet ve Gözlem, yayıncısının biyografisinde yer alan gazeteler arasında. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde İktisadi Devrim Tarihi dersleri vermesi de bu hayatın bir başka yönü. Bu farklı alanları yan yana görünce, Yaşar Aksoy’u tek bir meslek tanımına yerleştirmek güçleşiyor. Gazetecilik ona insanlara ulaşmanın, soru sormanın ve anlatmanın yollarını açıyor. Kent tarihi ise bu birikime uzun soluklu bir çalışma alanı kazandırıyor. Ortaya, aynı şehre farklı kapılardan girebilen bir yazar çıkıyor. Bir gün bir insanın hayatından, başka bir gün bir semtin geçmişinden, bir spor kulübünden ya da bir şarkının taşıdığı hatıradan İzmir’e bakıyor.

Bir annenin defterleri, Paris’te bir kapı numarası
Yaşar Aksoy’un Hasan Tahsin araştırmalarının arkasında annesinin de emeği var. Kendi anlatımına göre Zehra Aksoy, 1970’lerin başlarında İzmir Milli Kütüphane’ye giderek Hukuk-u Beşer gazetesindeki Osmanlıca yazıları defterlerine geçiriyor, ardından Latin harflerine aktarıp oğluna veriyor. Yaşar Aksoy, 2019 tarihli yazısında bu defterleri hala sakladığını belirtiyor. Aynı yazıda, Mazlum Boysan’la yaptığı ve 9 Eylül 1973’te Yeni Asır’da yayımlandığını söylediği görüşmeyi de anlatıyor. Boysan’ın Paris hatıralarından dinlediği adres, yıllar sonra kendisini Fransa’da bir binanın önüne götürüyor.

Ekim 1996’da, Monge Sokağı’nda 51 numarayı arıyor. Hasan Tahsin’in kaldığı yer olduğunu Boysan’dan öğrendiği binayı bulup fotoğrafladığını yazıyor. Bir defterden bir gazete sayfasına, bir tanığın sözlerinden bir sokağın kapısına uzanan takip… Yaşar Aksoy’un araştırma merakını görünür kılan şeylerden biri bu süreklilik. Bir konu, günlük yazının yayımlanmasıyla kapanmıyor. Yeni bir tanıklıkla, başka bir şehirde karşısına çıkan izle yeniden açılıyor.

Yılmaz Güney’in gerçekleşmeyen Hasan Tahsin filmi
Yaşar Aksoy’un hayatında, sinema tarihine açılan pek bilinmeyen bir kapı da var. Kendi anlatımına göre Yılmaz Güney, 11 Temmuz 1974 tarihli bir mektupla Hasan Tahsin hakkında film yapmak istediğini bildiriyor. Altan Yalçın aracılığıyla kurulan bağlantının ardından Aksoy, senaryo üzerinde çalışıyor ve metni Güney Film’e teslim ediyor. Proje gerçekleşmiyor. Bu hatıra, Aksoy’un 2019’da yayımladığı yazıda yer alıyor.

Güney’in Hasan Tahsin’i canlandırma isteği ve Yaşar Aksoy’la yapılan çalışma, Sunay Akın’ın Sözcü’de yayımlanan söyleşisinde de anlatılıyor. Bu hikayede insanı düşündüren, araştırmanın ulaşabildiği yer. İzmir’de bir gazetecinin yıllarca izini sürdüğü hayat, bir sinema projesine kaynak olabiliyor. Yerel tarih çalışmalarının gücü de burada. Bir şehrin içinde başlayan emek, doğru ellerle buluştuğunda çok daha geniş bir anlatının kapısını açabiliyor.

Melek Sineması’ndan şiire uzanan yol
Hasan Tahsin araştırmalarının, gazete arşivlerinin ve tarih kitaplarının yanında, Yaşar Aksoy’un şiirle kurduğu bağı da görmek gerekiyor. Romy Schneider’e duyduğu hayranlığın başlangıcında Karşıyaka’daki Melek Sineması var. Aksoy, “Sissi”yi izlediği gençlik yıllarından söz ederken sinemanın kendisinde bıraktığı duyguyu da anlatıyor. Romy Schneider’in ardından yazdığı “Ölümü Güzel Yaşamalı” adlı şiirin, Ağustos 1982 tarihli Oluşum dergisinin 58. sayısında yayımlandığını belirtiyor. Şiirini yayımlayan Nisa Kadıbeşegil’i yıllar sonra sevgiyle anıyor; dergide yer almanın kendisine verdiği morali hatırlıyor.

Bu hatıra, Yaşar Aksoy’un yazarlığındaki duygusal tarafı gösteriyor. Kentin tarihi kadar, o kentte yaşanan gençlik, sinema heyecanı ve kişisel hatıralar da onun dünyasına dahil. Melek Sineması bu yüzden bir mekan adından fazlasını taşıyor. Bir seyircinin yıllarca içinde sakladığı duygunun, günün birinde şiire dönüşebildiği yer oluyor. Yaşar Aksoy’un İzmir’inde belgelerle duyguların yan yana durabilmesinin güzel örneklerinden biri bu.

Halikarnas Balıkçısı’nın izini paylaşmak
Yaşar Aksoy’un Halikarnas Balıkçısı’yla kurduğu düşünsel bağın somut izlerinden biri, Bodrum Belediyesi’nin 2019 tarihli *Cevat Şakir — Bodrum’un Mavi Merhabası* kitabında bulunuyor. Kitabın arka kapağındaki çizimin, Yaşar Aksoy koleksiyonundan geldiği künyede açıkça belirtiliyor. Aksoy, kitapta yer alan yazısında, Halikarnas Balıkçısı’nın kendisini fide dikerken resmettiği bu çalışmanın 1990’da kendisine armağan edildiğini anlatıyor.

Kitabın sonunda da Halikarnas Balıkçısı hakkındaki arşivini ve bilgilerini paylaşan Yaşar Aksoy’a teşekkür ediliyor. Bir arşivin değeri, başka araştırmalara katkı sunduğunda daha çok kişiye ulaşabiliyor. Bir çizim kitap kapağına, kişisel birikim ortak bir yayına dönüşüyor. Yaşar Aksoy’un bu kitaptaki katkısı, kültürel mirası paylaşmanın elle tutulur bir örneği. Kırmızı Kedi’nin kataloğundaki *Şakirpaşazade Halikarnas Balıkçısı Ailesi* de Balıkçı’ya uzanan çalışmalarının bir başka halkası.

Karşıyaka’dan bütün İzmir’e
Yaşar Aksoy’un kitapları arasında *Karşıyaka ve Kaf Sin Kaf Tarihi* de bulunuyor. İletişim Yayınları’nın yazar sayfası, kendisini bütün İzmir takımlarının taraftarı olarak tanıtıyor. Aynı sayfada, *Futbol ve Kültürü* kitabına yazıyla katkı sunduğu da görülüyor. Bu ilgi, kent tarihinin kapsamını genişletiyor. Tribündeki bağlılık, semt aidiyeti, bir kulübün etrafında oluşan hatıralar da şehrin geçmişine dahil oluyor.

Kitaplarının adları üzerinden bakıldığında bile geniş bir İzmir haritası beliriyor. *Bir Kent Bir İnsan*, *İzmir İktisat Kongresi*, *Asansör ve Dario Moreno Anıları*, *Halikarnas Kadırgası*… İnsanlar, ekonomi, müzik ve kültür aynı çalışma alanında buluşuyor. Bu çeşitliliğin kıymeti, birbirinden uzak görünen konular arasında bağ kurabilmesinde. Bir şarkıcının hayatı, bir semtin hikayesini de taşıyabiliyor. Bir spor kulübünün geçmişinde, kentin insan ilişkileri ve değişen hayatı görülebiliyor.

Yaşarken verilen değerin şehirdeki karşılığı
Yaşar Aksoy’un emeği, İzmir’in kamusal hayatında da karşılık buluyor. Karşıyaka’da çocukluğunun geçtiği sokağa 12 Haziran 1997’de adının verilmesi, bu ilişkinin görünür örneklerinden biri. 2012’de 17. İzmir Kitap Fuarı’nın onur konuğu oldu. Fuarın açılışında kendisine *Ege’de Zaman Yolcusu — Yaşar Aksoy* adlı kitap armağan edildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin o günkü kaydı, törende kendisini yetiştiren kültür insanlarından söz ettiğini de aktarıyor. Alaçatı’da adını taşıyan Yaşar Aksoy Kitap Kafe de Çeşme Belediyesi’nin kültür mekanları arasında yer alıyor.

Bir yazarın adının kitaplarla buluşulan bir mekanda yaşaması güzel. Bunun devamını okurların ilgisi getiriyor. Kitabını okumak, araştırmasının peşinden gitmek, anlattığı bir insanı merak etmek ve yeni kuşaklara tanıtmak… Yaşarken hakkını teslim etmek, bu ilgiyi bugünden göstermekle anlam kazanıyor. Güzel İzmir’in bu portreyle yapmak istediği de bu. Yaşar Aksoy’un yıllara yayılan emeğine dikkat çekmek, onu tanıyanların sevgisini görünür kılmak ve henüz okumayanlara bir kapı açmak. İzmir’e verdiği emeği konuşmak için bugün yeterince sebebimiz var.

Cumhur Küçükkahveci’nin notu
Yaşar abiyle dostluğumuzun ilk adımı Miko’da atıldı.
Onu önce eşim tanıdı. Sonra ben tanıştım. Miko’da oturup sohbet ettiğimiz günlerde, Ege Life dergisinde kendisiyle keyifli bir röportaj gerçekleştirdik. Ardından Yaşar Aksoy, Ege Life’ın yazarları arasına katıldı. Yıllar süren dostluğumuz da o tanışmanın içinden gelişti.
Bugün dönüp baktığımda, iyi ki yollarımız orada kesişmiş diyorum.
Yaşar abi benim için her zaman saygı duyduğum bir büyüğüm oldu. Gazeteciliğini, yazarlığını ve İzmir’e verdiği emeği çok kıymetli buluyorum. Onu tanıdıkça, bu birikimin insanlarla kurduğu ilişkiye nasıl yansıdığını da görme imkanım oldu.
Gül Sokak’ta ya da Alsancak’ın başka bir köşesinde karşılaşırız. Ayaküstü hal hatır sorar, sohbet ederiz. Eşimle ve çocuklarımla birlikte olduğumuz karşılaşmaların bende ayrı bir yeri var.
Çocukların büyüdüğünü fark eder. Yılların nasıl geçtiğine, onların büyümesine nasıl tanıklık ettiğine değinir. İsimlerimizi söyleyerek halimizi hatırımızı sorar. O güçlü hafızasına her defasında yeniden hayran olurum.
İnsan, ailesiyle birlikte hatırlandığında bunun sıcaklığını hissediyor. Yaşar abinin bizimle kurduğu bağda bu sıcaklık var. Çocuklarımın büyümesine şahit olan, karşılaştığımızda bizi kendi hayatımızın içinden tanıyan bir büyüğümüz olması benim için değerli.
İzmir’in geçmişindeki insanları böylesine dikkatle anlatan birinin, bugünün insanlarını da aynı dikkatle hatırlaması çok güzel.
Bu portreyi hazırlarken okuyucuya özellikle söylemek istediğim bir şey var.
Yaşar Aksoy’un hakkını yaşarken teslim edelim.
Kitaplarına zaman ayıralım. Araştırmalarını okuyalım. Gençlerin onu tanımasına vesile olalım. İzmir’e yıllardır verdiği emeği takdir ettiğimizi kendisine de söyleyelim.
Ben Yaşar abiyi övgüyle anlatırken hem ortaya koyduğu çalışmalara hem de yıllardır tanıdığım insana bakıyorum. Bir şehre böylesine bağlanmak, onun insanlarını araştırmak, hatıralarını toplamak ve bunları okurla paylaşmak büyük bir emek.
O emeğe saygı duyuyorum. Dostluğunu da kendim ve ailem için bir kazanım olarak görüyorum.
Yaşar abi, iyi ki Miko’da tanışmışız. İyi ki o sohbet, Ege Life sayfalarına ve yıllara yayılan bir dostluğa dönüşmüş.
İzmir’e kattıkların, kitapların ve dostluğun için teşekkür ederim. Daha nice güzel karşılaşmalarda, sohbetlerde ve kitaplarda buluşmak dileğiyle.
Cumhur Küçükkahveci
Kaynaklar
Kırmızı Kedi yazar biyografisi
Oluşum Dostları arşivindeki yazısı
İletişim Yayınları yazar kaydı
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 14 Nisan 2012 tarihli haberi
Kişisel tanıklık: Cumhur Küçükkahveci’nin bu portre için aktardığı Miko, Ege Life ve aile karşılaşmaları hatıraları.
Görseller: Yaşar Aksoy Facebook arşivi, İzmir Büyükşehir Belediyesi, Çeşme Belediyesi, Bodrum Belediyesi, İzmir Dergisi, Hotel des Arenes ve kitap kapağı kayıtları. Ayrı fotoğraflarla kurulan kolajlar ve dekupe düzenlemeleri özgün bir buluşma fotoğrafı olarak değerlendirilmemelidir.
Kaynak: GÜZEL İZMİR portre araştırması ve Cumhur Küçükkahveci’nin kişisel tanıklığı. Kaynak açıklaması ve belgeler esas alınarak hazırlanmıştır.
Yaşar Aksoy Facebook arşivi; Güzel İzmir kapak tasarımı
Haber no · GI-PORTRE-YASAR-AKSOY-20261117
