GÜZEL İZMİR Dijital Dergi
GüncelArşivde ara
Ana sayfaya dön
İzmir’in Hafızası

11 Kasım 1938'de Atatürk'ün vefatı ABD ve Hindistan basınında nasıl verildi

Atatürk, arşiv fotoğrafı.

11 Kasım 1938'de Michigan Daily, Atatürk'ün ölümünü Diktatörün 15 yıllık döneminin sonu olarak duyurdu ve halef ile dış dengeye odaklandı. Hindustan Times'ın 2021'de yeniden yayımlanan metni, son saatlere ve yaşam özetine ayrıntıyla odaklandı. İki gazete, halef sürecini aynı çerçevede verdi.

11 Kasım 1938'de Amerika'da yayımlanan Michigan Daily ile Hindustan Times'ın 2021'de yeniden yayımlanan 1938 metni, Atatürk'ün ölümünü aynı gün, farklı vurgularla aktardı. Biri halef ve dış dengeye, öteki son saatlere ve yaşam özetine ağırlık verdi. Karşılaştırma, bu iki ülkenin iki gazetesinin o günkü metinleriyle sınırlı.

Michigan Daily, 11 Kasım 1938, Cilt XLIX, Sayı 41, Sayfa 1'de, başlığı Ataturk Dead; Liver Ailment Ends Dictator's 15 Year Reign olarak verdi. Tam çevirisi, Atatürk Öldü; Karaciğer Rahatsızlığı Diktatörün 15 Yıllık Dönemini Sona Erdirdi olarak okundu. Alt başlık, Meclis'in halefi seçeceğini, İngiltere ve Almanya'nın seçimi izlediğini belirtti. Haber, İstanbul, 10 Kasım, AP kaynaklı sunuldu. Metin, Atatürk'ün modern Türkiye'yi kurup yönettiğini, 58 yaşında öldüğünü, Meclis'in kendisine Türklerin Babası adını verdiğini, siyasi vasiyet bıraktığına dair doğrulanmamış haberler bulunduğunu aktardı. Metin, yeni yönetimin Atatürk'ün iç ve dış dengesinden hemen ayrılmasının beklenmediğini, Ekim ortasında ağır hastalanmadan önce İngiltere ve Almanya'dan borç alındığını, iki ülkenin dışişleri bakanlıklarının halef konusuna ilgi duyduğunu kaydetti. Aynı metin, Ulusal Meclis Başkanı Abdul Halik Renda'nın geçici Cumhurbaşkanlığını üstlendiğini, en olası halef olarak General İsmet İnönü'yü gösterdiğini, İnönü'nün 15 yılın 13 yılında başbakanlık yaptığını, sekiz hekimin Dolma Bagtche Sarayı'nda gece gündüz çalıştığını, ölümün 12 saatlik komadan sonra sabah 9.05 yerel saatte, Doğu Standart Saati ile 02.05'te, karaciğer sirozundan gerçekleştiğini bildirdi.

Hindustan Times metni, başlığı Maker of modern Turkey dead, Modern Türkiye'nin Yaratıcısı Öldü olarak verdi. Metin, İstanbul'dan, Kemal Atatürk öldü cümlesiyle açıldı. Metin, gün içinde Atatürk'ün bilincini yitirdiğinin açıklandığını, gece yayımlanan bültende genel durumun ciddiyetinin arttığının belirtildiğini, evlatlık kızı ve kız kardeşinin yakın odada beklediğini, Türk halkı arasında büyük kaygı bulunduğunu, polis devriyelerinin güçlendirildiğini, Başbakan Celal Bayar'ın Ankara'dan gece yolculuğuyla saraya geldiğini aktardı. Metin, Atatürk'ün iki hafta önce çok ağır hastalandığını, sonra toparlandığını, iki gün önce durumun aniden kötüleştiğini kaydetti. Metin, ölümün 07.05 Greenwich saatiyle açıklandığını, Anayasa uyarınca Meclis Başkanı Abdul Halik Renda'nın geçici Cumhurbaşkanlığını üstlendiğini, Meclis'in ertesi gün saat 11'de toplanacağını, en olası halefin 58 yaşındaki eski Başbakan General İsmet İnönü olduğunu, İnönü'nün geçen Ekim'de başbakanlıktan ayrıldığından beri kamu yaşamında yer almadığını, Atatürk ile 13 yıl yakın çalıştığını bildirdi. Metin, Atatürk'ün Selanik'te doğumunu, gümrük memuru babasını, annesi tarafından büyütülmesini, Arapça öğretmeninin kötü davranışı üzerine okuldan ayrılıp askeri hazırlık okuluna gizlice girişini, matematikte üstün başarısını anlatan bir yaşam özeti ekledi. Bu yaşam özeti, gazetenin dönem anlatımı olarak okundu.

Karşılaştırma, iki metnin aynı halef çerçevesinde buluştuğunu gösterdi. İkisi de Renda'nın geçici görevi üstlendiğini, İnönü'nün en olası halef olduğunu, Meclis'in toplanacağını aktardı. İkisi de ölüm anını aynı ana işaret ederek verdi, ancak farklı saat dilimiyle ifade etti. Michigan Daily, 9.05 yerel saat dedi. Hindustan Times aktarımı, 07.05 Greenwich saati dedi. İki ifade, aynı ana denk düştü. Fark, çerçevedeydi. Michigan Daily, ölümü halef seçimi ve İngiltere ile Almanya'nın ilgisi üzerinden okudu. Hindustan Times aktarımı, ölümü saraydaki son saatler, bekleyiş ve yaşam özeti üzerinden okudu. Biri dış dengeye, öteki insani ayrıntıya odaklandı. Michigan Daily, siyasi vasiyet iddiasını doğrulanmamış haber olarak aktardı. İki metin de İnönü'yü olası halef olarak gösterdi.

Kaynak: Michigan Daily arşivi. Kaynak açıklaması ve belgeler esas alınarak hazırlanmıştır.

Cumhur Küçükkahveci Atatürk görsel arşivi. · Fotoğraf kaynağı

Haber no · GI-ATK-08

#MustafaKemalAtatürk