Atatürk'ün Kütüphanesinde Saklı İzler: Bir Kitabı Nasıl Okurdu?

Mustafa Kemal Atatürk yalnızca çok kitap okuyan bir devlet insanı değildi. Bazı kitapların satır altlarını çiziyor, kenarlarına notlar düşüyor, kimi bölümlere soru işaretleri koyuyordu. Bugün geriye kalan izler, onun ne okuduğunu değil, nasıl düşündüğünü anlamaya da yardımcı oluyor.
Bir kitabın sayfasında mavi kalemle çizilmiş satırlar...
Kimi zaman sayfa kenarına düşülmüş kısa bir not, kimi zaman dikkat çekmek için konulmuş bir işaret. Aradan geçen onlarca yıla rağmen bu izler hala duruyor. Çünkü o kitaplar yalnızca bir kütüphanenin parçası değil; Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusunun zihinsel yolculuğuna açılan küçük pencereler niteliğinde.
Mustafa Kemal Atatürk denildiğinde akla çoğu zaman cepheler, devrimler ve siyasal kararlar geliyor. Ancak araştırmacıların yıllardır üzerinde çalıştığı kütüphane koleksiyonları, onun aynı zamanda son derece disiplinli bir okur olduğunu gösteriyor.
Atatürk hakkında en sık tekrarlanan bilgilerden biri, hayatı boyunca binlerce kitap okuduğu yönündeki ifadeler. Ancak burada dikkatli olmak gerekiyor. Son yıllarda erişime açılan katalog çalışmalarında, Atatürk'e ait kütüphanelerde bugün tespit edilebilen eser sayısının yaklaşık 4 bine yaklaştığı belirtiliyor. Araştırmacılar bu rakamın, Atatürk'ün kesin olarak okuduğu kitap sayısı değil; çeşitli koleksiyonlarda tespit edilebilen eserlerin toplamı olduğunu özellikle vurguluyor.
Daha ilginç olan ise kitapların sayısından çok, kitaplarla kurduğu ilişki.
10 Kasım 2025'te açılan "Atatürk'ün Kitap Dünyası" sergisinde, Atatürk tarafından notlandırıldığı veya işaretlendiği düşünülen eserler bir araya getirildi. Sergi için yapılan çalışmalarda Atatürk Müze Köşkü, Anıtkabir Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi ve Samsun Gazi Müzesi'ndeki eserler incelendi; satır altları, işaretler ve notlar kayıt altına alındı.
Bu izler, Atatürk'ün pasif bir okur olmadığını gösteriyor.
Kütüphanesinde tarih, dil, siyaset, sosyoloji, hukuk, askerlik, dinler tarihi ve dünya medeniyetleri üzerine çok farklı alanlardan eserler bulunuyordu. Bir konuyu yalnızca tek kaynaktan öğrenmek yerine farklı görüşleri karşılaştırdığına ilişkin örnekler araştırmacılar tarafından sıkça vurgulanıyor. Özellikle tarih ve dil alanındaki eserlerde altı çizilmiş bölümler ve çeşitli işaretler dikkat çekiyor.
Bugün bu notların önemli bölümü araştırmacıların erişimine açık durumda. Böylece yalnızca hangi kitapların kütüphanesinde bulunduğu değil, hangi fikirlerin dikkatini çektiği de incelenebiliyor.
Bu yönüyle Atatürk'ün kütüphanesi, bir koleksiyon olmanın ötesinde çalışma masasına dönüşüyor.
Bir devlet başkanının kitapları arasında tarih metinleri kadar sözlükler, dil incelemeleri, coğrafya çalışmaları ve bilimsel eserlerin bulunması da dikkat çekici. Çünkü onun için okumak, yalnızca bilgi edinmek değil; anlamak, sorgulamak ve karar vermek için kullanılan bir yöntemdi.
Bugün Anıtkabir'de, Atatürk Müze Köşkü'nde, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde ve çeşitli kurumsal koleksiyonlarda korunan bu kitaplar, Cumhuriyet'in kuruluş yıllarındaki düşünsel iklimi anlamaya da yardımcı oluyor. Bir sayfanın kenarına düşülen küçük bir işaret, bazen dönemin büyük tartışmalarına açılan kapı haline gelebiliyor.
10 Kasım'da Atatürk'ü anarken geriye yalnızca fotoğraflar ve konuşmalar kalmıyor. Sessiz raflarda duran kitaplar da bir şey söylüyor: Öğrenmek, sormak ve yeniden düşünmek, onun yaşamının en kalıcı alışkanlıklarından biriydi.
Kaynak: Son Yayın Editörü onaylı kaynak dosyası. Kaynak açıklaması ve belgeler esas alınarak hazırlanmıştır.
Cumhur Küçükkahveci Atatürk görsel arşivi. · Fotoğraf kaynağı
Haber no · GI-ATK-01
