GÜZEL İZMİR Dijital Dergi
GüncelArşivde ara
Ana sayfaya dön
İzmir’in Hafızası

Eski İzmir’de boş zaman: su başından akşam kıyısına

Halkapınar’da eğlenenler, Kervan Köprüsü çevresinde oturanlar ve kıyıda serinlik arayan bir gezgin. Farklı tarihlerden belgeler, eski İzmir’in gündelik hayatına üç ayrı pencere açıyor.

Eski bir mesire veya şehir hayatından esinlenen temsili sahne.

Çınarların altında oturanlar, çimenlere yayılanlar, aralarında içecek ve soğuk ikram taşıyan satıcılar. John Lloyd Stephens’ın Kervan Köprüsü çevresini anlattığı sahnede şehir, ticaret yollarının kesiştiği bir yer olmanın yanında insanların vakit geçirdiği bir buluşma alanı. Bu ayrıntı, eski İzmir’i yalnız liman ve depo binaları üzerinden düşünmenin dışına çıkarıyor.

Stephens’ın 1830’lardaki yolculuğunu anlattığı kitabının birinci cildinde, köprüye yaklaşırken karşılaştığı kalabalığın giderek büyüdüğü yazılı. İnsanların banklarda, ağaç gölgesinde ve su kıyısında oturduğunu aktarıyor. Tepsilerdeki serinletici ikramlar da bu görünümün parçası. Bu sahne, Stephens’ın gözlemlerine dayanıyor; dönemin bütün şehir hayatını temsil eden bir tablo olarak okunmamalı.

Su başında oyalanmanın izi daha eski kayıtlara da uzanıyor. İdil Ece Şener ve Başak İpekoğlu’nun 2024 tarihli Halkapınar araştırması, 17. yüzyılda Evliya Çelebi’nin bu bölgede eğlenen İzmir halkına ilişkin anlatısını aktarıyor. Aynı araştırmada Tournefort’un 1702, Paul Lucas’nın 1712 ziyaretleri de yer alıyor. Bu erken ziyaretlere ilişkin bilgiler, Şener ve İpekoğlu’nun araştırmasından aktarılıyor.

Halkapınar örneğinde su, yalnız içme veya üretim için kullanılan bir kaynak değil. Çevresinde zaman geçirilen bir yerin de merkezinde. Bugünün ulaşım haritasında bir aktarma adı olarak görülen Halkapınar’ı, geçmişteki göl ve mesire çevresiyle düşünmek kentin değişen coğrafyasını görünür kılıyor.

Bir başka sahne, John Auldjo’nun 1833 yolculuğunda. Günlüğündeki akşam notunda Marina’da yürüdüğünü ve İzmir’de yapılan buzlu tatlılardan memnun kaldığını anlatıyor. Onun sıcakla baş etme arayışı, kıyının yalnız seyredilen bir manzara olmadığını gösteriyor; yürünerek ve bir şeyler yenilerek vakit geçirilen bir yer de var.

Bu kayıtları tek bir hafta sonuna yerleştirmek yanıltıcı olur. Kaynaklar farklı yıllara ve farklı toplumsal çevrelere ait. Bugünkü cumartesi-pazar düzeninin bütün şehirde aynı biçimde yaşandığını da söylemiyorlar. Kimin çalıştığı, kimin gezebildiği ve hangi alanlara girebildiği, aynı manzaraya bakan herkes için eşit olmayabilir.

Yine de anlatıların ortak bir yanı var. Kentin hayatı, alışverişin veya yolculuğun bittiği yerde sona ermiyor. Bir gölgeye oturmak, suyun yanında beklemek ve akşam kıyıya çıkmak da İzmir’in tarihine dahil. Eski şehri anlamak için bazen büyük bir törenin değil, böyle küçük bir molanın kaydını okumak yetiyor.

Diğer fotoğraflar

Kaynak: İdil Ece Şener ve Başak İpekoğlu / John Lloyd Stephens / John Auldjo. Kaynak açıklaması ve belgeler esas alınarak hazırlanmıştır.

Görsel: Meta AI / kullanıcı tarafından sağlanan temsili canlandırma · Fotoğraf kaynağı

Haber no · GI-20261117-HAFIZA-01

#Güzelİzmir