Aydın gazetesi, İzmir’de vilayetin basılı sesi

Aydın adını taşıyan gazetenin İzmir basın tarihindeki yeri, bugünkü il sınırlarıyla ilk bakışta anlaşılmayabilir. Gazete, 1869’da Aydın Vilayeti’nin resmi yayını olarak çıkmaya başladı. Adındaki Aydın, dönemin idari yapısını işaret ediyordu.
Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nin yerel basın kaydı, başlangıcı Temmuz 1869 olarak veriyor. Kurum, yayının resmi niteliğini vurguluyor. İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğünün Şehrimiz İzmir yayınında da Aydın, 1869–1914 yılları arasında çıkan vilayet gazetesi olarak listeleniyor.
Bu başlangıç, gazetenin hangi kurum adına konuştuğunu bilerek okunmasını gerektiriyor. Resmi bir yayınla özel bir gazete aynı işlevi taşımıyor. Vilayetin basılı sesi olan Aydın’ı, İzmir’de özel Türkçe gazeteciliğin başlangıcıyla birbirine karıştırmamak gerekiyor.
APİKAM’ın aynı koleksiyon tanıtımı, Devir’i özel bir Türk gazetesi olarak kaydediyor. Mehmet Salim tarafından çıkarılan Devir’in başlangıç tarihi 24 Ağustos 1872. İki yayın arasındaki fark, kentin basın tarihindeki resmi ve özel yayın ayrımını görünür kılıyor.
Aydın’ın hikayesi, bir gazetenin yalnız başlığının değil, bağlı olduğu idari ve yayınsal yapının da tarih taşıdığını hatırlatıyor. Eski bir gazete sayfası, haberlerin yanında onları yayımlayan kurumun konumunu da kayda geçiriyor. İzmir’in basın hafızasında bu yüzden Aydın’ın resmi niteliği, kuruluş yılı kadar önemli. Şehrin Türkçe yayın dünyasının gelişimini izlemek için önce bu ayrımı görmek gerekiyor.
Kaynak: APİKAM / İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü. Kaynak açıklaması ve belgeler esas alınarak hazırlanmıştır.
Harita: Vital Cuinet, La Turquie d’Asie, cilt 3, s. 348, 1894 / British Library, HMNTS 10077.k.18 / Wikimedia Commons. · Fotoğraf kaynağı
Haber no · GI-20261112-MEDYA-02
