GÜZEL İZMİR Dijital Dergi
GüncelArşivde ara
Ana sayfaya dön
İzmir’in Hafızası

Yeşil Köşk’ün cumbalarından değişen hayatına

Yeşil Köşk’ün girişindeki iki cumba ve Yeşilay Danışmanlık Merkezi tabelası.

Bornova’nın Yeşil Köşk’ünde girişin iki yanındaki beşgen cumbalar, eski konutun mimari düzenini anlatıyor. Akademik çalışma ile üniversite kayıtları, Pandespanyan adıyla da bilinen yapının cephe ayrıntısını ve zaman içinde değişen kullanımını kaynaklarla izlenebilen aynı mimari hikayede buluşturuyor.

Bornova’da Yeşil Köşk’ün girişine bakarken iki yandaki çıkmalar dikkati çekiyor. Ana kapının çevresine yerleştirilen bu cumbalar, yapının yalnız yeşil rengiyle hatırlanmadığını gösteren ayrıntılardan. Bugün farklı bir işleve hizmet eden köşkün cephesinde, eski konut düzeninin nasıl kurulduğuna dair izler bulunuyor.

Pandespanyan veya Pandispanya adlarıyla da anılan yapı, Ege Üniversitesinin 2024 sürdürülebilirlik raporunda Bardisbanian Köşkü başlığı altında yer alıyor. Üniversite, yapının İzmirli tüccar D. A. Bardisbanian tarafından 19. yüzyılın son çeyreğinde yaptırıldığının düşünüldüğünü belirtiyor.

Cephenin daha yakından okunmasını sağlayan kaynak ise Aygül Uçar’ın 2013’te Ege Üniversitesinde tamamladığı doktora tezi. İzmir konutlarındaki döşeme karolarını inceleyen araştırmacı, Yeşil Köşk’ün ana girişinin iki yanındaki cumbaların beşgen kesitini anlatıyor. Ahşap işçiliğiyle birlikte, bu bölümlerin zeminindeki geometrik desenli karosimanları da belgeliyor. Dışarıya doğru biçimlenen bölümle ayak altındaki yüzey, aynı mimari ayrıntının parçaları olarak karşımıza çıkıyor.

Karosiman, burada yalnız ayrı bir süsleme örneği olarak durmuyor. Tezde giriş sahanlığıyla cumbaların zemininde kullanıldığının belirtilmesi, döşeme malzemesinin evin farklı bölümlerini nasıl birbirine bağladığını gösteriyor. Araştırmadaki yapı görünüşü ve karo ayrıntısı fotoğrafları da bu ilişkinin kaydı. Bir köşkü anlamak için bütün cepheyi görmek kadar, küçük bir yüzeye bakmak da işe yarıyor.

Yapının kullanım geçmişi de tek bir dönemde kalmıyor. Üniversitenin raporu, köşkün 1955–1972 arasında Ziraat Fakültesinin Zirai İşletmecilik ve Ekonomi Kürsüsüne hizmet verdiğini aktarıyor. 1986’daki onarımın ardından bir süre üniversite konuklarının ağırlandığı yapı, sonraki restorasyonlarla kafeterya ve restoran olarak kullanılmış. Üniversitenin kendi raporunda 1993 ve 1995’teki restorasyonlar da ayrı ayrı belirtiliyor. Aynı bina, farklı zamanlarda eğitim, konaklama ve sosyal yaşamın içine girmiş.

Ege Üniversitesinin 2024 raporunda belirtilen kullanım ise Yeşilay Danışmanlık Merkezi. Bu bilgi, köşkü bugün de üniversite kafesi diye tanıtan eski kayıtların ötesinde bir zaman katmanına işaret ediyor. Bornova Belediyesinin miras rehberi de yapıyı bu danışmanlık işleviyle tanıtıyor.

Yeşil Köşk’te cephe ile işlev arasındaki ilişki bu değişimler üzerinden okunabiliyor. Girişin iki yanındaki cumbalar eski bir evin mekansal düzenini anlatırken, kurum kayıtları aynı yapının sonraki hayatını izlemeyi sağlıyor. Bornova’nın mimari hafızasında köşkü değerli kılan, tanınan dış görünüşü kadar bu farklı kullanımların bir bina içinde birikmesi.

Kaynak: Ege Üniversitesi doktora tezi / APİKAM. Kaynak açıklaması ve belgeler esas alınarak hazırlanmıştır.

Fotoğraf: Ozlmktv / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · Kaynak dosya değiştirilmedi; web gösteriminde 4:5 kadraj uygulanır · Lisans: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ · Fotoğraf kaynağı

Haber no · GI-20261112-HAFIZA-02

#YeşilKöşk #Bornova #EgeÜniversitesi #Yeşilay